•  Το παιγνίδι βοηθά ένα παιδί να γνωρίσει καλύτερα τον εαυτό του, το περιβάλλον του και να έρθει σε επαφή με άλλα παιδιά.
•  Μέσω του παιγνιδιού, τα παιδιά μαθαίνουν να βρίσκουν λύσεις, να συνεργάζονται, να υπακούν σε κανόνες και να σέβονται το ένα το άλλο.
•  Το παιγνίδι ενθαρρύνει τη δημιουργική σκέψη και την προβολή των ικανοτήτων κάθε παιδιού.
•  Βοηθά στη λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία, ενισχύοντας την κοινωνικοποίηση των παιδιών.
•  Μέσω του παιγνιδιού, τα παιδιά κατανοούν καλύτερα τόσο τα δικά τους συναισθήματα, όσο και αυτά των άλλων, αποκτώντας έτσι συναισθηματική ωριμότητα.
•  Το παιγνίδι ενισχύει την κίνηση και γενικά τη φυσική δραστηριότητα των παιδιών, συμβάλλοντας έτσι στην καλή τους υγεία και την ομαλή σωματική τους ανάπτυξη.
•  Τα παιδιά περνούν από διάφορα στάδια σχετικά με το παιγνίδι τους, τα οποία οφείλονται τόσο στην ηλικία, όσο και στο χαρακτήρα καθενός.
•  Ένα ντροπαλό παιδί, για παράδειγμα, αρχικά θα παρατηρεί τα άλλα παιδιά που παίζουν, μέχρι να νιώσει έτοιμο να μπει στην ομάδα τους.
•  Επίσης, πολύ γνωστό είναι και το παράλληλο παιγνίδι, όταν δηλαδή δυο μικρά παιδάκια παίζουν το ένα δίπλα στο άλλο, αλλά το καθένα με το δικό του παιγνίδι.

Όλα αυτά τα στάδια είναι απαραίτητα και συμβάλλουν στην ομαλή ανάπτυξη του παιδιού. Συνεπώς την επόμενη φορά που θα δείτε το μικρό σας να παίζει, μη νομίζετε ότι απλά περνά ευχάριστα την ώρα του. Στην πραγματικότητα κάνει πολλά περισσότερα!
Η πιο γνωστή θεωρία η οποία κατηγοριοποιεί το παιδικό παιγνίδι είναι αυτή του Piaget, ο οποίος ισχυρίζεται ότι υπάρχουν τρία είδη παιχνιδιού.
Το παιγνίδι της άσκησης: Στο παιγνίδι αυτό το παιδί επαναλαμβάνει πολλές φορές την ίδια κίνηση. Βοηθά στην αισθητικοκινητική ανάπτυξή του και το κάνει συχνά κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής του.
Το συμβολικό παιγνίδι: Το παιγνίδι γίνεται η ελεύθερη επέκταση του χειρισμού των συναισθημάτων και των αντικειμένων κατά συμβολικό τρόπο. Συνήθως συμβάλλει μια ομάδα στο συμβολικό παιγνίδι.
Το κοινωνικό παιχνίδι: Πρόκειται για ομάδες παιδιών που παίζουν παιγνίδια που έχουν έναν ορισμένο στόχο. Το παιδί απαλλάσσεται από τον εγωκεντρισμό του, κοινωνικοποιείται και μαθαίνει να συμπεριφέρεται με ορθολογισμό. Αυτή η περίοδος είναι ανάμεσα στα 3 και τα 6 χρόνια.
Τα στάδια του παιγνιδιού

• Ατομικό παιγνίδι.  Αρχικά το μωρό και το πολύ μικρό παιδί παίζει τον περισσότερο καιρό μόνα τους, αδιαφορώντας για το αν υπάρχουν γύρω τους άλλα πρόσωπα, μικρά ή μεγάλα. Το ενδιαφέρον και η προσοχή τους επικεντρώνεται μόνο στο υλικό του αντικειμένου με το οποίο παίζουν (την υφή, τον ήχο, τη μυρωδιά, τη γεύση), αλλά και με το τι μπορούν να κάνουν με αυτό. Σπρώχνουν και τραβούν, χωρίζουν και ενώνουν, βάζουν και βγάζουν, ανοίγουν και κλείνουν, φτιάχνουν και χαλούν.
• Παράλληλο παιγνίδι.  Αργότερα στα δύο με τρία χρόνια, το παιδί αρχίζει να παίζει κοντά σε άλλα παιδιά, έστω και αν το καθένα ασχολείται με κάτι διαφορετικό. Δημιουργούν την εντύπωση ότι παίζουν μαζί, αλλά στην πραγματικότητα παίζουν μόνα τους. Παρ’ όλα αυτά το παιγνίδι γίνεται πιο διασκεδαστικό.
• Ομαδικό παιγνίδι. Το επόμενο στάδιο αρχίζει μετά τα τρία, όταν τα παιδιά απολαμβάνουν, έστω και λίγο, να παίζουν δυο-τρία μαζί σε μικρές παρέες. Η ανάγκη άλλωστε του παιδιού για αυτή τη μορφή παιγνιδιού κάνει τη συντροφιά τόσο σημαντική. Το πέρασμα σε αυτή τη μορφή του παιγνιδιού γίνεται σταδιακά και ανάλογα με την ωριμότητα, τις συνήθειες και την εξοικείωση του παιδιού με την ομάδα. Το ομαδικό παιγνίδι παίρνει συνήθως συγκεκριμένο χαρακτήρα που στηρίζεται στο ενεργητικό ή φυσικό παιγνίδι, στο μιμητικό και στο παιγνίδι με τις λέξεις και τις επιδεξιότητες. Στα παιγνίδια με άλλα παιδιά το παιδί αναπτύσσει τη συναισθηματική του νοημοσύνη. Μαθαίνει να δημιουργεί και να διατηρεί σχέσεις, να υπολογίζει και να σέβεται τους άλλους, αλλά και να υπερασπίζεται τον εαυτό του. Zει την εμπειρία της μοιρασμένης χαράς και λύπης, την ικανοποίηση της συνεργασίας, την αίσθηση της δύναμης που δίνει το να ανήκεις σε μία ομάδα και τις υποχρεώσεις τις οποίες αυτό συνεπάγεται.
• Το φυσικό παιγνίδι. Το φυσικό παιγνίδι καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος της δραστηριότητας του παιδιού της προσχολικής ηλικίας. Στοχεύει στη βελτίωση, στην εξάσκηση και στην τελειοποίηση των φυσικών του ικανοτήτων. Σκαρφαλώνει, πηδά, τρέχει, χοροπηδά, γλιστρά, πέφτει μόνο και μόνο για να έχει την ικανοποίηση των κατορθωμάτων του. Και παρότι οι δραστηριότητες αυτές είχαν τραβήξει την προσοχή του εδώ και αρκετό καιρό, τώρα η ομαδική τους μορφή, ακόμη και με κάποιον μεγάλο, τις κάνει ακόμη πιο συναρπαστικές.
• Το μιμητικό παιγνίδι. Το μιμητικό παιχνίδι είναι η σπουδαιότερη ατομική, αλλά κυρίως ομαδική δραστηριότητα των παιδιών της προσχολικής ηλικίας. Ένα κοινό πεδίο λειτουργίας και εναλλαγής του φανταστικού και του πραγματικού. Τα παιδιά παίζουν τους μεγάλους. Μαθαίνουν για τον κόσμο, για τον εαυτό τους, για τους ρόλους στη ζωή, για τις σχέσεις τους με τους άλλους. Όταν μιμούνται πράξεις της καθημερινής ζωής δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να προσπαθούν να τις καταλάβουν καλύτερα. Το κοριτσάκι που κάνει τη μαμά δεν προετοιμάζεται απλώς για τη μητρότητα σε 20 και 30 χρόνια αργότερα, αλλά αναλαμβάνει υποχρεώσεις, έχει ευθύνες και προσπαθεί να καταλάβει γιατί η μαμά της θύμωσε μαζί της το πρωί. Από τις αταξίες της κούκλας της αναγνωρίζει ότι η μαμά της είχε δίκιο και μαλώνει κατά τον ίδιο τρόπο και η ίδια την κούκλα της, το μωρό της. Τίποτε δεν τραβάει το παιδί περισσότερο από το πραγματικό. Θέλει να ζωγραφίζει με πραγματικά χρώματα, να ποτίζει με νερό, να πλάθει κουλουράκια με αληθινή ζύμη, να πλένει τα ρούχα της κούκλας της με νερό και σαπούνι, να μαστορεύει και να κατασκευάζει μικροπράγματα που τα βαφτίζει τρένο, καράβι, τραπέζι, αυτοκίνητο. Το μιμητικό παιχνίδι είναι μεγάλο σχολείο.
• Το συμβολικό παιγνίδι.  Tο συμβολικό παιγνίδι εμφανίζεται μετά τα 2 έτη και περιλαμβάνει την προσποίηση ρόλων από το παιδί και τη χρήση ενός αντικειμένου με φανταστικό τρόπο. Για παράδειγμα, ένα κουτάλι μπορεί να παίρνει τον ρόλο του τηλεφώνου και το παιδί να παίζει ότι μιλάει στο τηλέφωνο. Το συμβολικό παιγνίδι συμβάλλει στην ανάπτυξη της φαντασίας, της κοινωνικότητας και του λόγου, καθώς και στην εκτόνωση των συναισθημάτων του παιδιού.
• Το παιγνίδι έξω.  Δεν πρέπει να ξεχνάμε πόσο σημαντικό είναι για τα παιδιά και το παιγνίδι έξω στην αυλή, στον κήπο ή στο γήπεδο της γειτονιάς. Ερευνητές του Πανεπιστημίου Cambridge παρατήρησαν ότι για κάθε επιπλέον ώρα που περνάει ένα παιδί παίζοντας εκτός σπιτιού, ο κίνδυνος μυωπίας μειώνεται κατά 2%. Η έκθεση στο φυσικό φως του ήλιου και ο χρόνος που περνάει ένα παιδί κοιτάζοντας σε μακρινά αντικείμενα ίσως να παίζουν ρόλο σε αυτό το φαινόμενο, εικάζουν οι ερευνητές.

Το παιγνίδι είναι πολύ σημαντικό γιατί

• Ικανοποιεί μία βασική και ενστικτώδη ανάγκη του παιδιού.
• Αναπτύσσει τα αισθητήρια όργανά του και μαθαίνει να κινείται και να αισθάνεται το χώρο.
• Βελτιώνει και επιταχύνει τη γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού.
• Του χαρίζει το συναίσθημα της ικανοποίησης, της επιτυχίας και της συναισθηματικής ωρίμανσης.
• Το βοηθά να αποβάλλει το άγχος και την επιθετικότητα.
• Το ηρεμεί και το απασχολεί δημιουργικά.

Ποια παιγνίδια θεωρούνται καλά για το παιδί;
Το ιδανικό παιγνίδι πρέπει να εξάπτει τη φαντασία του παιδιού. Πρέπει να το βοηθά να είναι δημιουργικό, να του διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον, να κεντρίζει την περιέργειά του, να το ικανοποιεί σαν μέγεθος αναλόγως της ηλικίας του, να μπορεί να φτιάξει χειροτεχνίες ή κατασκευές με αυτό, να μην καταστρέφεται εύκολα, να είναι ασφαλές και πολύχρωμο.
Τα στάδια του παιγνιδιού ανάλογα με την ηλικία του παιδιού

0-6 μηνών

• Δώστε του να πιάσει διαφορετικά είδη υφάσματος.
• Χτυπήστε την κουδουνίστρα πίσω του, δεξιά του και μετά πίσω του, αριστερά.
• Λέτε παιδικά τραγούδια καθώς το κρατάτε αγκαλιά και περπατάτε.
• Θρυμματίζετε φύλλα.

6-12 μηνών

• Αφήστε το μωρό να παίζει με διάφορα σκεύη του νοικοκυριού.
• Τσαλακώστε χαρτιά.
• .Βάλτε μέσα στο μπάνιο του παιγνίδια που επιπλέουν.
• Αφήστε το να παίζει με κύβους, που έχουν τρύπες για τα δάχτυλα.
• Δείξτε το πρόσωπό του στον καθρέπτη.
• Δώστε του ένα πλαστικό παιγνίδι που βγάζει ήχο.

12-18 μηνών

• Κρύψτε το παιγνίδι πίσω του.
• Δώστε του μία μεγάλη μπάλα για να την σπρώχνει στο πάτωμα.
• Ζητείστε του να δείξει τα μέρη του σώματος.
• Φτιάξτε μαζί του ένα άλμπουμ με εικόνες.
• Αφήστε το να παίξει με τις κούκλες.

18 μηνών – 2 ετών

• Παίξτε μαζί του κρυφτό.
• Παίξτε το παιγνίδι όπου ρωτάτε με τη σειρά « Τι δείχνει αυτή η εικόνα;»
• Δώστε του να περάσει χάντρες σε σπάγκο.

2 – 3 ετών

• Δώστε του να συναρμολογήσει μία απλή κομμένη εικόνα.
• Πείτε του να σταθεί στο ένα πόδι.
• Να παίξει με γεωμετρικά σχήματα που εφαρμόζουν σε εγκοπές.

3 – 4 ετών

• Δώστε του να ζωγραφίσει με τα δάχτυλα.
• Να περάσει μέσα από τούνελ.
• Δείξτε του πως να περπατά και να τρέχει στο ρυθμό τυμπανιού.
• Παίζει «μαμά» και «μπαμπά».
• Φτιάξτε κολλάζ.

4 – 6 ετών

• Επιδιώκει να ευχαριστεί τους φίλους του.
• Θέλει να κάνει ότι και οι φίλοι του.
• Συμμορφώνεται πιο πρόθυμα με τους κανόνες ενός παιχνιδιού.
• Του αρέσουν τα παιχνίδια που εμπεριέχουν χορό, τραγούδι, υποκριτική.
• Του αρέσουν επιτραπέζια παιχνίδια.

6 – 8 ετών

• Απολαμβάνει παιχνίδια ομαδικά με κανόνες.
• Επιθυμεί να παίζει παιχνίδια με παιδιά του ίδιου φύλου.
• Του αρέσουν παιχνίδια που στόχο έχουν τη νίκη.

Μιλένα Βολίκα
Ειδική Παιδαγωγός- Νηπιαγωγός
Υπεύθυνη του επιστημονικού κέντρου «Αγωγή»

Τα όρια που βάζουμε στα παιδιά πρέπει να είναι:

• Ξεκάθαρα και σαφή.
• Να συμπίπτουν τα μη λεκτικά με τα λεκτικά μηνύματα, διότι διαφορετικά το παιδί δέχεται « διπλά μηνύματα ». Αυτό σημαίνει ότι από την πλευρά του γονέα δεν πρέπει να υπάρχουν υπαναχωρήσεις, ακόμα κι αν ασκείται πίεση από το παιδί προς το γονέα.

Όρια κατά ηλικία:
Μέχρι ενός έτους:
Το μωρό σ’ αυτή την ηλικία έχει ανάγκη σημαντικά πρόσωπα να είναι δίπλα του (συνήθως τη μαμά και το μπαμπά ). Οι γονείς πρέπει να καλύπτουν τις ανάγκες του βρέφους ( τροφή, άλλαγμα, αγκαλιά, χαμόγελο κ.α ). Είναι πολύ μικρή ηλικία για να θέσουν οι γονείς κάποιο όριο.

1-3 ετών:
Σ’ αυτή την ηλικία το παιδί μαθαίνει να εκφράζει τις διαθέσεις του κι έχει περιέργεια για όλα όσα το περιβάλλουν. Χαρακτηριστικό σ’ αυτή τη ηλικία είναι η άρνηση. Για παράδειγμα « όχι δεν θέλω να φάω τώρα ». Είναι μία φυσιολογική αντίδραση και αποτελεί την διαφοροποίηση του ίδιου του παιδιού από τους γονείς. Οι γονείς χρειάζεται να έχουν σοβαρό ύφος, σταθερή φωνή και να κοιτούν το παιδί στα μάτια ( π.χ λέμε στο παιδί «δεν χτυπάμε τα άλλα παιδάκια, ούτε παίρνουμε το παιγνίδι τους ενώ παίζουν»).

3-5 ετών:
Τα παιδιά αρχίζουν να αναπτύσσουν μερικές πλευρές της προσωπικότητάς τους και να διαμορφώνουν το χαρακτήρα τους. Για να μην έχουν αρνητική επίδραση στη διαμόρφωση του χαρακτήρα, οι γονείς χρειάζεται να έχουν μια στάση αποφασιστικότητας, σταθερότητας, χωρίς να υπάρχει τιμωρία, ή ποινή. Ακόμα σ’ αυτή τη ηλικία αρχίζουν να αντιλαμβάνονται τι είναι σωστό και τι είναι λάθος. Για να βάλουμε όρια στα παιδιά εξηγούμε τους λόγους των ορίων και απαντάμε στις ερωτήσεις του παιδιού και φυσικά ακούμε προσεκτικά το παιδί αυτό που θέλει να μας πει ( τα θέλω του και τις ανάγκες του ). ΠΡΟΣΟΧΗ! Όταν το παιδί είναι θυμωμένο, δεν του βάζουμε όρια, του δίνουμε το χρόνο να ηρεμήσει. Βεβαίως και του δίνουμε εναλλακτικές λύσεις, ώστε να πάρει τις σωστές αποφάσεις, ( π.χ μπορείς να φορέσεις, ή την κόκκινη φόρμα , ή τη μπλε φόρμα. Διάλεξε εσύ….).

5-11 ετών:
Το παιδί σ’ αυτή τη ηλικία εντάσσεται σε κοινωνικές ομάδες, πηγαίνει σχολείο, συνυπάρχει με άλλα παιδιά. Για να θέσετε όρια σ’ αυτή τη ηλικία, ακολουθείτε όλα τα παραπάνω.
Σίγουρα τα πρότυπα που δίνουν οι γονείς στα παιδιά έχουν να κάνουν με τα δικά τους βιώματα, δηλαδή ο τρόπος που οι ίδιοι μεγάλωσαν, από τους δικούς τους γονείς.

Να μην ξεχνάμε ότι τα παιδιά μιμούνται και επαναλαμβάνουν ό,τι τους λέμε και ό,τι τους δείχνουμε!!!

Μιλένα Βολίκα
Ειδική Παιδαγωγός- Νηπιαγωγός
Υπεύθυνη του επιστημονικού κέντρου «Αγωγή»

Κάποιες από τις συνθήκες αυτές είναι:

• Σεβασμός στην προσωπικότητα και την αξιοπρέπεια του άλλου

   Ο γονιός θα πρέπει να αποδεχτεί το γεγονός ότι τα παιδιά είναι μικρότερα από εμάς , αλλά μαθαίνουμε κι εμείς από εκείνα. Επηρεάζουν με τον τρόπο τους το χαρακτήρα μας, τη σκέψη και τη συμπεριφορά μας. Για το λόγο αυτό προσπαθούμε να ενθαρρύνουμε την ελεύθερη έκφρασή τους και δεν καταπιέζουμε τη σκέψη και τη γνώμη τους. Είμαστε μαζί τους και όχι απέναντί τους!
 

• Καλλιέργεια εμπιστοσύνης

Μέσα από την ενθάρρυνση και την καλλιέργεια πρωτοβουλιών δείχνουμε ότι εμπιστευόμαστε τα παιδιά και τα θεωρούμε ικανά να πετυχαίνουν στόχους. Είναι σημαντικό να τους δίνουμε χώρο και χρόνο να αναπτυχθούν ακόμα κι αν δεν καλύπτουν τις δικές μας προσδοκίες. Δεν προβαλουμε πάνω τους τους δικούς μας στόχους. Δεν περιμένουμε να πετύχουν ό,τι δεν πετύχαμε εμείς σαν παιδιά!

• Συνεργασία

Μην περιμένετε ένα παιδί να αναπτύξει την πρωτοβουλία και κατ’ επέκταση την αυτοπεποίθησή του αν έχετε την αξίωση να σας ακολουθεί πάντα. Δώστε του κίνητρο να ανακαλύψει τον κόσμο γύρω του και συνεργαστείτε μαζί του, αφήνοντάς το να κάνει και λάθη. Συζητείστε μαζί του τι είναι σωστό και τι λάθος και συνεργαστείτε με σκοπό να βρείτε λύσεις που θα προάγουν την εξέλιξή του ως ισότιμο μέλος μέσα στην οικογένεια. Είστε σύμμαχοι και όχι αντίπαλοι!
 

• Εξατομίκευση

Αποφεύγετε τη σύγκριση του παιδιού σας ή την ταυτισή του με τα αδέλφια του ή τους συνομιλίκους του. Είναι ένα  λάθος που κάνουν πολλοί γονείς στην προσπάθεια τους να πείσουν το παιδί τους να υιοθετήσει μια συμπεριφορά. Υπάρχει κίνδυνος να φορτώσουμε το παιδί με παραπάνω ευθύνες που δεν του αναλογούν. Δώστε χώρο στο παιδί να αναπτύξει την προσωπικότητα, τις ικανότητες και τη δυναμική του. Κάθε παιδί είναι διαφορετικό και μοναδικό!
 

• Επιβράβευση

Επιβραβεύβουμε την πορεία και την προσπάθεια και όχι απαραίτητα την επίτευξη του στόχου. Είναι σημαντικό για το παιδί να ξέρει ότι οι γονείς του το στηρίζουν στην προσπάθειά του και είναι αρωγοί του ακόμα κι αν αποτύχει. Σε αυτή την περίπτωση ειδικά βρίσκουμε κάτι θετικό να τονίσουμε και προσφέρουμε κίνητρο για να προσπαθήσει ξανά!

• Οριοθέτηση

 Ίσως από τις βασικές αρχές για μια ισορροπημένη οικογενειακή ζωή. Ακούμε, σεβόμαστε, συμμαχούμε με το παιδί αλλά και βάζουμε σαφή όρια στις σχέσεις μας μαζί του. Αν μάθουν από την οικογένεια να οριοθετούνται θα δεχθούν την οριοθέτηση και στο σχολείο και με τους φίλους και με κάθε κοινωνική ομάδα που θα αλληλεπιδράσουν. Ένα παιδί μέσα στα όρια νοιώθει ασφάλεια να αναπτυχθεί. Ένα οριοθετημένο παιδί ξέρει τα όρια των άλλων και μπορεί να επιβάλλει τα δικά του απέναντι στους άλλους! Μη φοβάστε τα όρια …παρέχουν στα παιδιά τη δυνατότητα να αναπτύξουν ολοκληρωμένα την προσωπικότητά τους μέσα σ’ένα περιβάλλον αγάπης και φροντίδας.
 

• Ενεργητική ακρόαση

  Βασική έννοια για την εδραίωση μιας σωστή επικοινωνίας μέσα στην οικογένεια. Μάθετε να αφιερώνετε χρόνο σε αυτά που σας λένε τα παιδιά σας. Διαθέστε τον εαυτό σας στα παιδιά σας και μην προσποιείστε ότι τα ακούτε. Προσπαθήστε να αντιληφθείτε και να κατανοήσετε το συναίσθημα που κρύβεται στα λόγια τους και δώστε τους να καταλάβουν ότι τα θεωρείτε ικανά να δώσουν μόνα τους τη λύση σε αυτό που τα απασχολεί. Με την ενεργητική ακρόαση ενισχύεται η εμπιστοσύνη και η ειλικρίνια μέσα στην οικογένεια και χτίζουμε τα θεμέλια μιας σωστής επικοινωνίας με τα παιδιά, αποφεύγοντας ενδεχομένως μη φυσιολογικούς τρόπους να τραβήξουν την προσοχή μας, όπως την ανάπτυξη αντικοινωνικής συμπεριφοράς , ζήλιας,απόσυρσης, κ.α.
 
Σ’έναν κόσμο συνεχώς μεταβαλλόμενο, η οικογένεια αποτελεί ένα σταθερό σημείο αναφοράς του παιδιού. Δώστε του τη δυνατότητα να νοιώσει αποδεκτό και ικανό να υπάρχει σε αυτό το σύνολο ως ισότιμο μέλος, αναπτύσσοντάς του την εμπιστοσύνη και την ειλικρίνεια, μέσα από ισορροπημένες και υγιείς σχέσεις με τους γονείς του.

Κατερίνα Σολωμού
Ψυχολόγος- Παιδοψυχολόγος
Συνεργάτιδα του επιστημονικού κέντρου «Αγωγή»

• Τρομάζει με ήχους.
• Αναγνωρίζει ήχους.
• Εντοπίζει τον ήχο γυρνώντας το κεφάλι.
• Επαναλαμβάνει τους ίδιους ήχους.
• Συχνά ψιθυρίζει και βγάζει ευχάριστους ήχους.
• Μιμείται ήχους.
• Χρησιμοποιεί ήχους ή χειρονομίες για να υποδείξει ανάγκες.
• Χρησιμοποιεί διαφορετικό κλάμα για να εκφράσει διαφορετικές ανάγκες.
• Χαμογελάει όταν του μιλάνε.
• Χρησιμοποιεί τα φωνήματα /b/, /p/ και /m/ όταν μουρμουρίζει.
• Ποικίλει σε ύψος και ένταση η φωνή του.

Ηλικία 7 – 12 μηνών.

• Καταλαβαίνει το ναι και το όχι.
• Καταλαβαίνει και αποκρίνεται στο όνομά του.
• Ακούει και μιμείται περισσότερους ήχους.
• Αναγνωρίζει λέξεις που σχετίζονται με συνηθισμένα αντικείμενα (π.χ. κούπα, παπούτσι, χυμός).
• Χρησιμοποιεί μεγάλη ποικιλία ήχων όταν μουρμουρίζει.
• Μιμείται μερικούς ήχους ακόμη και όταν κλαίει μόνο για να προκαλέσει την προσοχή.
• Ακούει όταν του μιλάς.
• Αρχίζει να μετατρέπει το μουρμούρισμα σε ακατάληπτη γλώσσα.
• Παράγει μία ή περισσότερες λέξεις.
• Χρησιμοποιεί ουσιαστικά.
• Έχει εκφραστικό λεξιλόγιο 1 – 3 λέξεων.
• Κατανοεί απλές εντολές.

Ηλικία 13 – 18 μηνών.

• Χρησιμοποιεί πρότυπα επιτονισμού ενηλίκων.
• Χρησιμοποιεί ηχολαλία και μη καταληπτή ομιλία (νεολογισμοί).
• Παραλείπει μερικά αρχικά σύμφωνα και σχεδόν όλα τα τελικά σύμφωνα.
• Ακολουθεί απλές εντολές.
• Αναγνωρίζει 1 με 3 μέρη του σώματος.
• Έχει εκφραστικό λεξιλόγιο από 3 έως 20 ή περισσότερες λέξεις (κυρίως ουσιαστικά).
• Συνδυάζει χειρονομίες και λόγο.
• Κάνει έκκληση για τα περισσότερα από τα αντικείμενα που επιθυμεί.

Ηλικία 19 – 24 μηνών.

• Χρησιμοποιεί λέξεις πιο συχνά από ασυνάρτητη ομιλία (νεολογισμούς).
• Είναι 25 – 50% κατανοητό στους ξένους.
• Αρχίζει να συνδυάζει ουσιαστικά και ρήματα.
• Αρχίζει να χρησιμοποιεί αντωνυμίες.
• Χρησιμοποιεί κατάλληλο χρωματισμό στη φωνή για τις ερωτήσεις.
• Απαντά στην ερώτηση «τι είναι αυτό;».
• Διασκεδάζει ακούγοντας ιστορίες.
• Γνωρίζει 5 μέρη του σώματος.
• Ονομάζει επακριβώς μερικά οικεία αντικείμενα.
• Έχει εκφραστικό λεξιλόγιο 50 με 100 ή και περισσότερες λέξεις.
• Έχει αντιληπτικό λεξιλόγιο 300 ή περισσότερων λέξεων.

Ηλικία 2 – 3 ετών.

• Ο λόγος είναι καταληπτός 50 – 75%.
• Συνεχίζει να ηχολαλεί όταν συναντά δυσκολίες στο λόγο.
• Καταλαβαίνει το «ένα» και τα «πολλά».
• Εκφράζει την ανάγκη για τουαλέτα (πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά).
• Ζητάει αντικείμενα με το όνομά τους.
• Δείχνει τις εικόνες σε βιβλίο ονομάζοντάς τις.
• Αναγνωρίζει διάφορα μέρη του σώματος.
• Ακολουθεί απλές εντολές και απαντά σε απλές ερωτήσεις.
• Απολαμβάνει να ακούει μικρές ιστορίες, τραγούδια και ρυθμούς.
• Κάνει ερωτήσεις με 1 ή 2 λέξεις.
• Χρησιμοποιεί φράσεις 3 – 4 λέξεων, με Υποκείμενο – Ρήμα – Αντικείμενο.
• Χρησιμοποιεί μερικές προθέσεις, άρθρα, ρήματα στον ενεστώτα, ομαλό πληθυντικό και ανώμαλους τύπους στον αόριστο.
• Έχει αντιληπτικό λεξιλόγιο 500 ή 900 ή περισσότερων λέξεων.
• Έχει εκφραστικό λεξιλόγιο 50 έως 250 ή περισσότερων λέξεων (ραγδαία ανάπτυξη κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου).
• Παρουσιάζει πολλαπλά γραμματικά λάθη.
• Καταλαβαίνει τα περισσότερα πράγματα από αυτά που λέγονται.
• Μιλάει με δυνατή φωνή.
• Χρησιμοποιεί τα φωνήεντα σωστά.
• Χρησιμοποιεί σωστά σύμφωνα σε αρχική θέση.
• Χρησιμοποιεί περίπου 27 φωνήματα.
• Χρησιμοποιεί το βοηθητικό «είναι».
• Χρησιμοποιεί μερικά ομαλά ρήματα στον αόριστο, κτητικά μορφήματα, αντωνυμίες και προστακτική.

Ηλικία 3 – 4 ετών.

• Καταλαβαίνει τη λειτουργία των αντικειμένων.
• Καταλαβαίνει διαφορές στις έννοιες (σταματώ – ξεκινώ, μέσα – έξω, μικρό – μεγάλο).
• Ακολουθεί εντολές που αποτελούνται από 2 και 3 μέρη.
• Ρωτάει και απαντάει σε απλές ερωτήσεις (ποιος, τι, που, γιατί).
• Συχνά κάνει ερωτήσεις και ζητά λεπτομέρειες στις απαντήσεις.
• Χρησιμοποιεί την ομιλία για να εκφράσει συναισθήματα.
• Χρησιμοποιεί 4 με 5 λέξεις στις προτάσεις.
• Αναγνωρίζει αντικείμενα με το όνομά τους.
• Χειρίζεται επιδέξια τους ενήλικες και παρατηρεί.
• Χρησιμοποιεί ουσιαστικά και ρήματα πιο συχνά.
• Έχει αίσθηση του παρελθόντος και του μέλλοντος.
• Έχει ένα αντιληπτικό λεξιλόγιο 1200 – 2000 λέξεων.
• Έχει εκφραστικό λεξιλόγιο 800 – 1500 λέξεων.
• Ο λόγος είναι 80% καταληπτός.
• Η γραμματική βελτιώνεται αν και κάποια λάθη επιμένουν.
• Κατάλληλη χρήση του «είμαι» και «είναι» στις προτάσεις.
• Βάζει δύο γεγονότα σε χρονολογική σειρά.
• Συμμετέχει σε συζητήσεις.
• Συνεπής χρήση ομαλού πληθυντικού, κτητικών αντωνυμιών και ρημάτων αορίστου.

Ηλικία 4 – 5 ετών.

• Κατανοεί τις έννοιες των αριθμών έως το 3.
• Αναγνωρίζει 1 έως 3 χρώματα.
• Έχει αντιληπτικό λεξιλόγιο 2800 ή περισσότερων λέξεων.
• Έχει εκφραστικό λεξιλόγιο 900 έως 2000 ή περισσότερων λέξεων.
• Μετράει ως το 10 μηχανικά.
• Χρησιμοποιεί γραμματικά σωστές προτάσεις.
• Χρησιμοποιεί προτάσεις 4 έως 8 λέξεων.
• Απαντά σε σύνθετες ερωτήσεις που αποτελούνται από 2 μέρη.
• Ρωτά για ορισμούς λέξεων.
• Μιλά με μια συχνότητα 186 λέξεων ανά λεπτό περίπου.
• Μειώνεται ο συνολικός αριθμός των επαναλήψεων.
• Παράγει σύμφωνα με 90% ακρίβεια.
• Μειώνεται σημαντικά ο αριθμός των συνεχών ηχητικών παραλείψεων και των υποκατάστατων.
• Ο λόγος του είναι συνήθως καταληπτός από τους ξένους.
• Μιλά σχετικά με εμπειρίες στο σχολείο, σε σπίτια φίλων κτλ.
• Αναμεταδίδει με ακρίβεια μια μεγάλη ιστορία.
• Δίνει προσοχή σε μια ιστορία και απαντά σε απλές ερωτήσεις σχετικά με αυτή.
• Χρησιμοποιεί κτητικές αντωνυμίες, μέλλοντα χρόνο και συγκριτικά μορφήματα στις προτάσεις.

Ηλικία 5 – 6 ετών.

• Ονομάζει 6 βασικά χρώματα και 3 βασικά σχήματα.
• Ακολουθεί εντολές που αποτελούνται από 3 μέρη.
• Κάνει ερωτήσεις με το «πως».
• Απαντά λεκτικά στο «Γεια» και στο «Τι κάνεις;»
• Χρησιμοποιεί παρελθόντα χρόνο και μέλλοντα κατάλληλα.
• Χρησιμοποιεί συνδέσμους.
• Έχει αντιληπτικό λεξιλόγιο περίπου 13000 λέξεις.
• Ονομάζει τα αντίθετα.
• Ονομάζει διαδοχικά ημέρες της εβδομάδας.
• Μετρά ως το 30 μηχανικά.
• Ανταλλάσσει πληροφορίες και κάνει ερωτήσεις.
• Χρησιμοποιεί προτάσεις με λεπτομέρειες.
• Αναμεταδίδει με ακρίβεια μια ιστορία.
• Τραγουδά ολόκληρα τραγούδια και απαγγέλει παιδικά ποιηματάκια.
• Επικοινωνεί εύκολα με ενήλικες και άλλα παιδιά.

Ηλικία 6 – 7 ετών.

• Ονομάζει κάποια γράμματα, αριθμούς και νομίσματα.
• Τοποθετεί κατά σειρά αριθμούς.
• Κατανοεί το «αριστερά» και το «δεξιά».
• Χρησιμοποιεί αυξανόμενα πιο σύνθετες περιγραφές.
• Απασχολείται με συζητήσεις.
• Έχει αντιληπτικό λεξιλόγιο περίπου 20000 λέξεων.
• Χρησιμοποιεί προτάσεις 6 λέξεων περίπου.
• Κατανοεί τις περισσότερες έννοιες του χρόνου.
• Απαγγέλλει το αλφάβητο.
• Μετράει ως το 100 μηχανικά.
• Χρησιμοποιεί περισσότερα μορφολογικά σημάδια καταλλήλως.
• Χρησιμοποιεί κατάλληλα την παθητική φωνή.

Παντελής Γκίνης
Λογοθεραπευτής
Συνεργάτης του επιστημονικού κέντρου «Αγωγή»

Υπάρχει ολοένα και μεγαλύτερη αναγνώριση ότι τα πρώτα χρόνια της ζωής ενός παιδιού είναι μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδος ανάπτυξης, θέτοντας ένα θεμέλιο στην παιδική ηλικία και όχι μόνο για τη γνωστική λειτουργία. συμπεριφορικές, κοινωνικές και αυτορρυθμιστικές ικανότητες · και τη σωματική υγεία. Ωστόσο, πολλά παιδιά αντιμετωπίζουν διάφορους άγχους κατά τη διάρκεια αυτών των ετών που μπορεί να βλάψουν την υγιή ανάπτυξή τους. Τα προγράμματα παρέμβασης για την πρώιμη παιδική ηλικία σχεδιάζονται για να αμβλύνουν τους παράγοντες που θέτουν τα παιδιά σε κίνδυνο κακών αποτελεσμάτων.

Η έγκαιρη παρέμβαση συνίσταται στην παροχή υπηρεσιών σε παιδιά και τις οικογένειές τους με σκοπό τη μείωση των επιπτώσεων της κατάστασης, ισχύει για παιδιά σχολικής ηλικίας ή νεότερους που ανακαλύπτονται ή έχουν κίνδυνο να αναπτύξουν μια κατάσταση η οποία να επηρεάσει την ανάπτυξή τους. Η έγκαιρη παρέμβαση  Η πρώιμη παρέμβαση μπορεί να είναι διορθωτική ή προληπτική στη φύση, αποκαθιστώντας τα υπάρχοντα αναπτυξιακά προβλήματα ή εμποδίζοντας την εμφάνισή τους.
Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να επικεντρωθεί μόνο στο παιδί ή στο παιδί και την οικογένεια. Αυτές οι υποστηρίξεις μπορεί να έχουν τη μορφή μαθησιακών δραστηριοτήτων ή άλλων δομημένων εμπειριών που επηρεάζουν άμεσα ένα παιδί ή που έχουν έμμεσα αποτελέσματα μέσω της κατάρτισης γονέων ή με άλλο τρόπο την ενίσχυση του περιβάλλοντος που παρέχει φροντίδα.
Η πρώιμη παρέμβαση μπορεί να ξεκινήσει ανά πάσα στιγμή μεταξύ της γέννησης και της σχολικής ηλικίας. Ωστόσο, υπάρχουν πολλοί λόγοι για να αρχίσει το συντομότερο δυνατόν.

Γιατί παρέμβαση νωρίς; 

Υπάρχουν τρεις βασικοί λόγοι για να παρέμβουμε νωρίς με ένα εξαιρετικό παιδί:

1. Να ενισχύσουμε την ανάπτυξη του παιδιού.
2. Να παρέχουμε υποστήριξη και βοήθεια στην οικογένεια.
3. Να μεγιστοποιήσουμε το όφελος του παιδιού και της οικογένειας για την κοινωνία.

Ο χρόνος παρέμβασης καθίσταται ιδιαίτερα σημαντικός όταν ένα παιδί κινδυνεύει να χάσει την ευκαιρία να μάθει σε κατάσταση μέγιστης ετοιμότητας. Εάν δεν αξιοποιηθούν οι πιο διδακτικές στιγμές ή τα στάδια της μεγαλύτερης ετοιμότητας, ένα παιδί μπορεί να δυσκολεύεται να μάθει κάποια συγκεκριμένη ικανότητα αργότερα.
Οι υπηρεσίες πρώιμης παρέμβασης υποστηρίζουν επίσης τους γονείς και τα αδέλφια των παιδιών με ειδικές ανάγκες. Οι οικογένειες συχνά αντιμετωπίζουν απογοήτευση, άγχος, απογοήτευση και αδυναμία. Αυτό μπορεί να επηρεάσει αμφότερα την ευημερία της οικογένειας και να επηρεάσει περαιτέρω την ανάπτυξη του παιδιού ειδικών αναγκών. Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα οι γονείς να έχουν βελτιωμένη στάση για τον εαυτό τους και το παιδί τους, να βελτιώσουν την πληροφόρηση και τις δεξιότητες για τη διδασκαλία του παιδιού τους και να απελευθερώσουν περισσότερο χρόνο για ψυχαγωγία και απασχόληση. Επιπρόσθετα, αυξάνουν σημαντικά την ικανότητα του παιδιού να ενσωματωθεί στο μελλοντικό κοινωνικό περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένου του σχολείου, της κοινότητας και τελικά της απασχόλησης.
Ένας άλλος λόγος για να παρέμβουμε νωρίς είναι ότι η κοινωνία θα αποκομίσει τα μέγιστα οφέλη. Το αυξημένο αναπτυξιακό και εκπαιδευτικό κέρδος του παιδιού και η μειωμένη εξάρτηση από τους κοινωνικούς θεσμούς, η αυξημένη ικανότητα της οικογένειας να αντιμετωπίσει την παρουσία ενός εξαιρετικού παιδιού και ίσως η αυξημένη επιλεξιμότητα του παιδιού για απασχόληση, παρέχουν όλα οικονομικά αλλά και κοινωνικά οφέλη.
Η μάθηση και η ανάπτυξη είναι στο υψηλότερο ποσοστό τους στα προσχολικά έτη. Ορισμένα παιδιά, λόγω των συνθηκών που παρατηρούνται κατά τη γέννηση, των ειδικών αναγκών ή των αναπτυξιακών καθυστερήσεων που συμβαίνουν τα πρώτα χρόνια, κινδυνεύουν να χάσουν μερικά από τα σημαντικότερα ορόσημα της μάθησης και ανάπτυξης. Η έγκαιρη παρέμβαση βοηθά τα παιδιά αυτά να συνεχίσουν να αξιοποιούν τις ικανότητες και τις δεξιότητες που αναπτύσσονται κατά τα πρώτα χρόνια.

Είναι η έγκαιρη παρέμβαση πραγματικά αποτελεσματική;

Η έγκαιρη παρέμβαση αυξάνει τα αναπτυξιακά και εκπαιδευτικά οφέλη για το παιδί, βελτιώνει τη λειτουργία της οικογένειας και αποκομίζει μακροπρόθεσμα οφέλη για την κοινωνία. Έχει αποδειχθεί ότι η έγκαιρη παρέμβαση έχει ως αποτέλεσμα το παιδί:

1. Να χρειάζεται λιγότερη ειδική εκπαίδευση και άλλες εξειδικευμένες υπηρεσίες αργότερα στη ζωή.
2. Διατηρούνται σε βαθμό λιγότερο συχνά,και σε μερικές περιπτώσεις δεν μπορεί να διακριθεί από τους συμμαθητές μη ανάπηρους χρόνια μετά την παρέμβαση.

Τα πρώτα πέντε χρόνια της ζωής ενός παιδιού είναι κρίσιμα για την ανάπτυξη του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, τα παιδιά μαθαίνουν και αναπτύσσονται γρήγορα.
Τα πράγματα τόσο απλά όσο οι καθημερινές εμπειρίες μπορούν να επηρεάσουν δραματικά τη μάθηση ενός παιδιού όταν πρόκειται για τη γνωστική, κοινωνική, σωματική, προσαρμοστική και επικοινωνιακή του ανάπτυξη.
Εάν υποψιάζεστε ότι το παιδί σας έχει αναπτυξιακή καθυστέρηση, είναι συνετό να αντιμετωπίσετε αυτές τις ανησυχίες καθώς ανακαλύπτονται.
Αυτό είναι το θέμα της πρώιμης παρέμβασης. Πρόκειται για την εισαγωγή των σωστών παρεμβάσεων στη ζωή ενός παιδιού όσο το δυνατόν νωρίτερα – όταν το μυαλό τους είναι το πιο δεκτικό στην εκμάθηση νέων – για να τους βοηθήσει να γίνουν επιτυχημένοι μαθητές.
Οι υπηρεσίες πρώιμης παρέμβασης μπορούν να επηρεάσουν την αναπτυξιακή τροχιά του παιδιού σας και να βελτιώσουν τα αποτελέσματα για το παιδί σας, την οικογένειά σας και την κοινότητά σας.

Μην περιμένετε μέχρι να είναι πολύ αργά

Λάβετε βοήθεια σήμερα

Μιλένα Βολίκα
Ειδική Παιδαγωγός- Νηπιαγωγός
Υπεύθυνη του επιστημονικού κέντρου «Αγωγή»

Σολωμού Κατερίνα
Ψυχολόγος – Παιδοψυχολόγος
Συνεργάτιδα του επιστημονικού κέντρου «Αγωγή»

• Να γίνεται συστηματικά (κατ’ επανάληψη)
• Να γίνεται από πρόθεση
• Να υπάρχει ανισορροπία δυνάμεων των εμπλεκομένων
• Να έχει στόχο να πληγώσει κάποιον

Ο πιο ολοκληρωμένος ίσως ορισμός που μπορεί να δοθεί για να περιγράφει η ”ενδοσχολική βία”, ο ”εκφοβισμός” και η ”θυματοποίηση” είναι: η κατάσταση κατά την οποία ασκείται εσκεμμένη, απρόκλητη, συστηματική και επαναλαμβανόμενη βία και επιθετική συμπεριφορά με σκοπό την επιβολή, την καταδυνάστευση και την πρόκληση σωματικού και ψυχικού πόνου σε μαθητές από συμμαθητές τους, εντός και εκτός του σχολείου.(Ε.Ψ.Υ.Π.Ε.)
          Πριν χαρακτηρίσουμε μια συμπεριφορά ως bulling καλό θα ήταν να ξεκαθαρίσουμε τι δεν θεωρείται σχολικός εκφοβισμός: Όταν τα εμπλεκόμενα μέρη είναι ίσης και όχι άνισης δύναμης λόγω αριθμού, κοινωνικής θέσης, κουλτούρας, τότε μιλάμε για σύγκρουση ,ενδεχομένως και βίαιη, αλλά όχι για εκφοβιστική συμπεριφορά. Επίσης όταν παρατηρείται όμοια συναισθηματική αντίδραση, δηλαδή θυμός και από τις δύο πλευρές και όχι όπως στον εκφοβισμό όπου το παιδί-στόχος φοβάται και αδυνατεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Ακόμα μία σύγχυση που δημιουργείται από τα ίδια τα παιδιά είναι η περίπτωση του πειράγματος, όπου οι μαθητές αστειεύονται ο ένας με τον άλλο. Σε αυτές όμως τις περιπτώσεις θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η πλάκα συμβαίνει μεταξύ φίλων ενώ ο εκφοβισμός όχι καθώς και το ότι η πλάκα δεν περιλαμβάνει ένα παιδί που πονάει, φοβάται ή ντρέπεται, συναισθήματα που προκαλεί ο εκφοβισμός.
          Τα χαρακτηριστικά του σχολικού εκφοβισμού έχουν να κάνουν με την πρόθεση που έχει ο θύτης να βλάψει το θύμα με την κυριαρχική επιβολή του πάνω σε αυτό, με την έλλειψη δικαιολογίας για αυτή του τη συμπεριφορά, την επανάληψη αυτής και εντέλει την ικανοποίηση που λαμβάνει ο θύτης από την βλάβη που προκαλεί.
Γενικότερα το φαινόμενο της ενδοσχολικής βίας και του εκφοβισμού είναι σύνθετο και στην  εκδήλωσή του συμβάλλει η αλληλεπίδραση ατομικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Τα ατομικά χαρακτηριστικά των παιδιών, το οικογενειακό πλαίσιο στο οποίο μεγαλώνουν ,οι διάφορες πλευρές του σχολικού και κοινωνικού περιβάλλοντος αλλά και η προβολή της βίας από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης είναι συνισταμένες που προωθούν αντικοινωνικές συμπεριφορές.
Η ενδοσχολική βία εκδηλώνεται μεταξύ μαθητών και έχει τις εξής μορφές: σωματική, λεκτική, ψυχολογική και κοινωνική: χειρονομίες, σπρωξιές, ξυλοδαρμοί, φραστικές επιθέσεις, προσβολές, εκβιασμούς, καταστροφή προσωπικών αντικειμένων, σεξουαλική παρενόχληση, αποκλεισμός και απομόνωση από παρέες , ομαδικά παιχνίδια και κοινωνικές δραστηριότητες.
Τα στοιχεία διαφόρων ερευνών στην Ελλάδα δείχνουν ότι ένα 10%-15%  των μαθητών πέφτει θύμα διαφόρων μορφών βίας στο σχολικό περιβάλλον, με τα αγόρια να εμπλέκονται συνήθως σε περιστατικά σωματικής βίας σε σύγκριση με τα κορίτσια που περιορίζονται σε περιστατικά λεκτικής. Επίσης ο σχολικός εκφοβισμός ξεκινάει στις πρώτες τάξεις του δημοτικού, με κορύφωση την εφηβική ηλικία των 11-14 ετών, ενώ στο Λύκειο παρουσιάζεται σχετική ύφεση. Σοκαριστικά είναι τα στοιχεία του 2014 που τοποθετούν την Ελλάδα στην 4η θέση πανευρωπαϊκά στο σχολικό εκφοβισμό ανάμεσα σε 41 χώρες.
Είναι σημαντικό για τους γονείς να μπορούν να αντιληφθούν ότι το παιδί τους έχει πέσει θύμα σχολικού εκφοβισμού οδηγούμενοι από κάποιες ενδείξεις όπως η μειωμένη διάθεσή του ή και η άρνηση να πάει στο σχολείο αλλά και η απροσδόκητη μαθησιακή του πτώση που αποτυπώνεται στους βαθμούς του και τη σχολική του εικόνα. Επίσης η ξαφνική αλλαγή στη συμπεριφορά και τη διάθεσή του αλλά και η παρουσία ψυχοσωματικών προβλημάτων είναι ηχηρή ένδειξη ότι το παιδί ενδεχομένως να χρειάζεται άμεση βοήθεια και υποστήριξη.
Σε αυτή την περίπτωση ο γονιός πρέπει να μπορεί να αναπτύξει ανοιχτή επικοινωνία με το παιδί, να το διαβεβαιώσει ότι δεν ευθύνεται το ίδιο για ό,τι συμβαίνει, να του πει ότι τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν μόνο όταν σπάσει η σιωπή καθώς και να προτείνει στο παιδί πρακτικούς τρόπους αντιμετώπισης δύσκολων καταστάσεων. Σημαντικό για τα παιδιά είναι να γνωρίζουν ότι οι γονείς τους νοιάζονται και είναι εκεί για να τα ακούσουν και να τα προστατεύσουν ενώ αν χρειαστεί μπορούν να απευθυνθούν για συμβουλευτική σε κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας.
Πολύ σημαντική είναι και η συμμετοχή των εκπαιδευτικών στην προσπάθεια καταπολέμησης του φαινομένου, καθώς η επιμόρφωση τους για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση του προβλήματος μπορεί να χτυπήσει την ενδοσχολική βία στη ρίζα της. Από την πρώτη μέρα της σχολικής χρονιάς θα πρέπει να ενημερώνονται τα παιδιά ότι ο εκφοβισμός είναι ευθύνη όλων και δεν θα πρέπει να τον ανέχονται ή να τον ενθαρρύνουν, καθώς και να διδάσκονται τεχνικές διεκδικητικότητας και αυτοπεποίθησης.
Ιδανικότερα θα πρέπει να υπάρχει μια στενή συνεργασία μεταξύ των μαθητών , των εκπαιδευτικών και των γονέων προκειμένου να διασφαλιστεί ένα υγιές σχολικό περιβάλλον που θα προβάλει τη συνεργασία και την ενδυνάμωση των μαθητικών ομάδων με σκοπό την αντιμετώπιση φαινομένων βίας μέσω προγραμμάτων προαγωγής της ψυχικής υγείας των παιδιών.
Οι συνέπειες της ενδοσχολικής βίας και του εκφοβισμού στα παιδιά είναι σοβαρές και καθοριστικές για την ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη και εξέλιξη. Για τον λόγω αυτό η συστηματική πρόληψη και η κατάλληλη αντιμετώπιση κάθε μορφής βίας μέσα στο σχολικό περιβάλλον είναι ζωτικής σημασίας. Ένα σταθερό και ασφαλές σχολείο δεν είναι πολυτέλεια αλλά αναφαίρετο δικαίωμα κάθε παιδιού και θα πρέπει να καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια , μέσω στοχευμένων ενεργειών, να το προσφέρουμε απλόχερα. Μόνο με αυτό τον τρόπο θα συμβάλουμε ώστε το φαινόμενο της ενδοσχολικής βίας να αποτελεί μέρος της βιβλιογραφίας και όχι της καθημερινής πραγματικότητας των παιδιών μας.

Κατερίνα Σολωμού
Ψυχολόγος- Παιδοψυχολόγος
Συνεργάτιδα του επιστημονικού κέντρου «Αγωγή»

Τα κατοικίδια ζώα φέρνουν πολλά οφέλη σε παιδιά και οικογένειες.
 
“ Ένα σπίτι δεν είναι σπίτι μέχρι να έχει σκύλο. “~ Gerald Durrell

Τα οφέλη για την υγεία των παιδιών για τα παιδιά
Τα επίπεδα αντισωμάτων στα παιδιά από οικογένειες που έχουν στην κατοχή τους κατοικίδια ζώα έχουν αποδειχθεί ότι είναι σημαντικά πιο σταθερά, δείχνοντας ότι είχαν ισχυρό ανοσοποιητικό σύστημα, το οποίο στηρίζει τη λεγόμενη «βρώμικη υπόθεση». Αυτό υποδηλώνει ότι η υπερβολική καθαριότητα στην αρχή της ζωής μπορεί να αφήσει το ανοσοποιητικό σύστημα εξασθενημένο αργότερα και συνδέεται με τα αυξανόμενα ποσοστά παιδικού άσθματος τα τελευταία χρόνια.
Περαιτέρω μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά με κατοικίδια ζώα έχουν χαμηλότερη συχνότητα αλλεργιών. Αυτές οι μελέτες διαπίστωσαν περαιτέρω ότι τα μικρά παιδιά που εκτέθηκαν σε ένα ή περισσότερα κατοικίδια ζώα μείωσαν τις αλλεργικές αντιδράσεις τους σε άλλα αλλεργιογόνα. Η υπόθεση είναι ότι δεδομένου ότι τα κατοικίδια ζώα γλείφουν τα παιδιά τα βακτήρια από το στόμα του κατοικίδιου ζώου ακονίζουν το ανοσοποιητικό σύστημα του παιδιού για έκθεση σε μελλοντικά αλλεργιογόνα.

Κατοικίδια βελτιώνουν τις κοινωνικές δεξιότητες στα παιδιά και διδάσκουν την ευθύνη των παιδιών
Τα παιδιά μπορούν να μάθουν πώς να φροντίζουν τους άλλους, έχοντας ένα κατοικίδιο ζώο. Αναλαμβάνοντας την ευθύνη, μαθαίνουν τι σημαίνει να νοιάζονται για κάποιον άλλο. Για παράδειγμα, η περιποίηση ενός σκύλου δείχνει στο παιδί ότι υπάρχει ευθύνη για τη φροντίδα ενός κατοικίδιου ζώου. Αυτό με τη σειρά του ενισχύει τη σχέση του παιδιού με το ζώο που γίνεται πιστός φίλος: ένας φίλος που είναι πάντα εκεί για να παίξει και να γυρίσει σε δύσκολες καταστάσεις.
Συναισθηματική υγεία χάρη στην αποδοχή των κατοικίδιων ζώων και την συμπόνια
Ένα παιδί μπορεί μερικές φορές να δυσκολεύεται να γίνει αποδεκτό από ομότιμους ή μέλη της οικογένειάς τους, κάτι που μπορεί να προκαλέσει την ανάπτυξη χαμηλής αυτοεκτίμησης. Τα παιδιά και τα κατοικίδια ζώα, φυσικά, δίνουν αγάπη ελεύθερα χωρίς συστοιχίες συνδεδεμένες εκτός από την ανατροφή τους. Τα κατοικίδια ζώα αγαπούν την προσοχή τους και ανταμείβουν τον δωρητή με μια παρόμοια επιστροφή της ζεστασιάς. Η καλοσύνη μπορεί επίσης να αναπτυχθεί επειδή το παιδί πρέπει να φροντίζει για μια ύπαρξη που τον έχει ανάγκη να καλύψει κάθε ανάγκη του. Χωρίς το παιδί, το κατοικίδιο ζώο θα λιμοκτονούσε. Έτσι, το παιδί μαθαίνει υπευθυνότητα και συμπόνια.
Στρες και ψυχαγωγία
Κατοικίδια ανακουφίζουν από το άγχος. Τα κατοικίδια ζώα μπορούν να είναι μια ηρεμιστική επιρροή τόσο στους γονείς όσο και στα υπεύθυνα παιδιά. Όλοι εμπλέκονται στη φροντίδα του ζώου, έτσι γίνεται αναπόσπαστο μέρος της οικογένειας. Τα σκυλιά, οι γάτες, τα κουνέλια, η σημασία της επιλογής του κατοικίδιου ζώου, τα παιδιά συχνά επωφελούνται πολύ από την προσθήκη ενός ζώου στο οικογενειακό μείγμα.
Κοινωνικοποίηση και άσκηση
Μέσα από ένα κατοικίδιο ζώο, ένα παιδί θα έχει πολλές ιστορίες να πει, βοηθώντας τον να κοινωνικοποιήσει, τόσες φορές ακούμε τα παιδιά να λένε “έχω ένα κουνέλι, σκύλο ή γάτα” και η συζήτηση ξαφνικά ακολουθεί. Το κατοικίδιο ζώο παρέχει άσκηση, είτε πρόκειται για καθαρισμό, περπάτημα ή παιγνίδι, λαμβάνοντας το παιδί έξω. Ένας μόνιμος συμπαίκτης μπορεί να είναι πάντα στη διάθεσή του για το παιδί που διαφορετικά μπορεί να καθίσει μπροστά στον υπολογιστή ή την τηλεόραση του για πολλές ώρες.
Αποκτήστε το παιδί σας από τον καναπέ, φέρνοντας ένα κατοικίδιο στο σπίτι σας, έναν φίλο, έναν συμπαίκτη και το παιδί σας θα λάβει και θα μάθει την αγάπη, την καλοσύνη και την ευθύνη.

Μιλένα Βολίκα
Ειδική Παιδαγωγός- Νηπιαγωγός
Υπεύθυνη του επιστημονικού κέντρου «Αγωγή»

1 Βρεφική ηλικία (0-2 ετών)
Το παντελώς αδύναμο πλάσμα στον τοκετό , μετά από δύο χρόνια, οδεύει με γοργά βήματα προς την ανεξαρτησία και την ατομική σκέψη και βούληση.

1.1   Βιοσωματική ανάπτυξη
Σε αυτόν τον τομέα κατακτά από τον 11ο μήνα σιγά σιγά και με τον αναπτυξιακό του ρυθμό κάθε παιδί τη δεξιότητα της βάδισης και κατ’επέκταση την πορεία του για ανεξαρτητοποίηση. Αρχίζει να εξερευνά το χώρο και να ικανοποιεί την περιέργεια του προάγοντας με αυτό τον τρόπο τη νοητική του ανάπτυξη.
ΒΑΔΙΣΗ: ορόσημο στη ζωή του παιδιού, ξεκινά περίπου στον 10^ο μήνα που αρχίζει να έρπεται, στον 11^ο συνήθως κάνει τα πρώτα βήματα, στον 14^ο σηκώνεται μόνο του όρθιο και από τον 15^ο μήνα και μετά μπορεί να περπατά μόνο του. Υπάρχουν μεγάλες ατομικές διαφορές και έτσι άλλα παιδιά κατακτούν αυτά τα στάδια νωρίτερα και άλλα αργότερα.
Σημαντική αναπτυξιακή φάση σε αυτή την ηλικία ο απογαλακτισμός που δίνει στο παιδί την πρωτοβουλία να ορίζει αυτό τον τρόπο επαφής του με την τροφή……….
ΑΠΟΓΑΛΑΚΤΙΣΜΟΣ: περιλαμβάνει διάφορα αναπτυξιακά επιτεύγματα, πρέπει π.χ. το παιδί να μάθει να μη θέλει πλέον να παίρνει την τροφή του θηλάζοντας, να του αρέσει να πίνει με το κουτάλι ή το κύπελλο την τροφή που έπαιρνε πριν θηλάζοντας, να θέλει τη στερεά τροφή, να χρησιμοποιεί τα μέσα λήψης της στερεάς τροφής και διάφορες άλλες δεξιότητες (μάσηση, κατάποση), να τρώει χωρίς να το υποβαστάζουν άλλοι. Η λήψη της στερεάς τροφής μπορεί να αρχίσει ακόμα και από τον 4^ο μήνα (πολύ σημαντική δεξιότητα, πολλά παιδιά συνεχίζουν τα τρώνε αλεσμένη τροφή και σε μεγαλύτερη ηλικία, κάτι που δεν βοηθά την ενδυνάμωση των μυών της στοματικής κοιλότητας και της κινητικότητας της γλώσσας και των χειλιών, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται δυσκολίες στην άρθρωση και την ομιλία).

Στο τέλος αυτής της φάσης και στις αρχές της νηπιακής αρχίζει σιγά σιγά και η εκμάθηση και κατάκτηση του ελέγχου των σφιγκτήρων, πάντα υπολογίζοντας και τον αναπτυξιακό ρυθμό του κάθε παιδιού.
ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΦΙΓΚΤΗΡΩΝ: η απόκτηση αυτής της ικανότητας επειδή περιλαμβάνει την αναστολή διεργασιών που είναι στην αρχή αυτόματες συμβαδίζει με την ωρίμανση του νευρικού συστήματος και είναι αργή. Από τις έρευνες γνωρίζουμε ότι τα 2/3 των παιδιών αποκτούν έλεγχο σφιγκτήρων περίπου δύο χρονών και τα υπόλοιπα αργότερα. Και εδώ, υπάρχουν μεγάλες ατομικές διαφορές και άλλα παιδιά το κατακτούν νωρίτερα και άλλα αργότερα. Σίγουρα το πλέον βασικό κριτήριο είναι εάν το παιδί έχει κατακτήσει ευκολία στην κινητικότητα, δηλαδή να περπατά μόνο του, να σκαρφαλώνει καθώς και να ανεβαίνει και να κατεβαίνει σκάλες, σε αυτή την περίπτωση είναι σε θέση να ελέγξει την ούρηση και αφόδευση, αφού γνωρίζουμε ότι το νευρικό του σύστημα έχει αναπτυχθεί επαρκώς γι’ αυτό. Πρώιμες και αυστηρές παρεμβάσεις των γονέων για έλεγχο των σφιγκτήρων μεταβάλλουν συχνά τη φυσική λειτουργία της απέκκρισης σε εστία διαμάχης μεταξύ γονέων και παιδιού, ενώ ενδέχεται να προκαλέσουν και σωματικά συμπτώματα στην εντερική λειτουργία του παιδιού (πχ. δυσκοιλιότητα). Οι ενήλικοι επείγονται το παιδί τους να αποκτήσει έλεγχο των σφιγκτήρων το συντομότερο δυνατόν. Η στάση αυτή των γονέων και ο τρόπος που ασκούν το παιδί στη χρήση της τουαλέτας διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ψυχολογική ανάπτυξη του παιδιού. Η άκαιρη παρέμβασή τους και η άσκηση πίεσης όταν το παιδί δεν είναι έτοιμο δημιουργούν επιπλοκές στην ψυχολογική ανάπτυξη (μέχρι 3 μένει στεγνό την ημέρα μέχρι τα 4 έχει κατακτήσει και το βραδινό, παιδιά σε αυτή την ηλικία που δεν έχουν καταφέρει τον έλεγχο ή τον αποχωρισμό της πάνας συνήθως έχουν κάποια αναπτυξιακή διαταραχή).

1.2  Γνωστική ανάπτυξη
Μονιμότητα του αντικειμένου (η δυνατότητα να κατανοεί ότι ένα αντικείμενο εξακολουθεί να υπάρχει ακόμη κι όταν δεν είναι άμεσα αντιληπτό)
Χρησιμοποιεί σύμβολα , τα οποία αντιπροσωπεύουν την εξωτερική πραγματικότητα
Συμβολικό παιχνίδι: ένα κομμάτι ξύλο  γίνεται στα χέρια του αεροπλανάκι
Συμβολική λειτουργία: το βρέφος είναι ικανό σιγά σιγά να σκέφτεται απελευθερωμένο από τη φυσική παρουσία προσώπων , πραγμάτων ή καταστάσεων.
 
1.3  Γλωσσική ανάπτυξη
  Γύρω στο χρόνο αρχίζει να λέει τις πρώτες του κουβεντούλες που αφορούν κυρίως τα πρόσωπα άμεσης φροντίδας (μαμά. Μπαμπά). Προσπαθεί να μιμηθεί λέξεις, ανταποκρίνεται στο ”όχι”. Από αυτό το σημείο και μετά η πρόοδος είναι ραγδαία: Εμφανίζεται ο συγκριτικός λόγος (”γάλα”) μεμονωμένες δηλ. λέξεις που έχουν το νόημα πλήρους πρότασης και προς το τέλος του 2ου χρόνου ο τηλεγραφικός λόγος(ελλιπείς προτάσεις) ”παίζω κούκλ”.
 
1.4  Ανάπτυξη της προσωπικότητας 
  Προσωπικότητα: το ευρύ σύνολο των ατομικών χαρακτηριστικών που σχετίζονται με τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρά το άτομο με τον κόσμο γύρω του.
  Στη βρεφική και προσχολική ηλικία μιλάμε κυρίως για ιδιοσυγκρασία με χαρακτηρισμούς όπως :Δραστήριος, Συναισθηματικός, Κοινωνικός ,Παρορμητικός.
   Προβλέπονται για αυτή την περίοδο το στάδιο της βασικής εμπιστοσύνης, που αποκτιέται όταν ικανοποιούνται οι βιολογικές και συναισθηματικές ανάγκες του παιδιού και το στάδιο της αυτονομίας , που σημαίνει ότι το παιδί με τη βάδιση και τον έλεγχο του σώματός του αποκτά τη δυνατότητα προσωπικής επιλογής.

1.5 Ψυχοκοινωνική ανάπτυξη
Το βρέφος αρχίζει να επικοινωνεί με τα πρόσωπα του περιβάλλοντός του. Ήδη από το τέλος του 2ου μήνα εμφανίζει το κοινωνικό χαμόγελο προς τα οικεία του πρόσωπα.
Κορυφαία κατάκτηση στον τομέα αυτό αποτελεί η εμφάνιση και ανάπτυξη της προσκόλλησης. Δηλαδή την ανάπτυξη του ισχυρού συναισθηματικού δεσμού που αναπτύσσεται μεταξύ του παιδιού και της μητέρας (ή άλλου προσώπου φροντίδας) μεταξύ 5ου και 8ου μήνα. Η προσκόλληση περιλαμβάνει ένα εύρος συμπεριφορών του παιδιού προκειμένου να κρατήσει την εγγύτητα με το πρόσωπο προσκόλλησης.
Ως προς την ποιότητα της προσκόλλησης διακρίνουμε δύο είδη: την ασφαλή όπου το βρέφος επιδιώκει να βρίσκεται κοντά στη μητέρα του και όταν απομακρυνθεί από το οπτικό του πεδίο διαμαρτύρεται αλλά ικανοποιείται όταν επανέλθει και την ανασφαλή προσκόλληση όπου το βρέφος δεν ικανοποιείται με την επανεμφάνιση της μητέρας και δείχνει απόμακρο ή αρνητικό στην αλληλεπίδραση.

2 Νηπιακή/Προσχολική ηλικία (3-6 ετών)
 Οι αλλαγές στη συμπεριφορά του παιδιού και οι κατακτήσεις του σε αυτή την αναπτυξιακή περίοδο είναι ίσως ακόμα πιο σημαντικές. Κι αυτό γιατί το παιδί κινείται άνετα στο χώρο, σκέπτεται λογικά, αποκτά φίλος, ρυθμίζει και ελέγχει καλύτερα τα συναισθήματά του, επικοινωνεί γλωσσικά με το περιβάλλον του και ολοκληρώνει σιγά σιγά όλα αυτά τα χαρακτηριστικά που πρέπει να έχει για να ξεκινήσει το σχολείο.

2.1 Βιοσωματική ανάπτυξη
Διακρίνεται πλέον για την άνεση που κινείται στο χώρο και αυτό είναι εμφανές στο παιχνίδι του αλλά και στη διαμόρφωση της αυτοεικόνας του. Σε αυτή την πρώιμη ηλικία σχηματίζεται και εγκαθιδρύεται ο σωματότυπος του παιδιού.

2.2  Γνωστική ανάπτυξη
Είναι ο τομέας με τις εντυπωσιακότερες αλλαγές.
Χρησιμοποιεί α) προ-έννοιες, β) κατηγοριοποιεί αντικείμενα με βάση τα λειτουργικά τους χαρακτηριστικά και γ) προβαίνει σε συλλογισμούς με τη διαδικασία του αναλογικού συλλογισμού ( π.χ. Ο μπαμπάς φοράει αδιάβροχο άρα έξω βρέχει). Με άλλα λόγια το νήπιο με αυτές τις διαδικασίες βάζει τον κόσμο του σε μία τάξη και να αντιλαμβάνεται ευκολότερα ότι ένα αντικείμενο διατηρεί την ιδιότητά του ακόμα κι όταν επέλθουν εξωτερικές αλλαγές (γνωστική διατήρηση).

2.3  Γλωσσική ανάπτυξη
Ο λόγος του νηπίου μεταβάλλεται τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά-λειτουργικά.
–Αυξάνει το λεξιλόγιό του
-Χρησιμοποιεί μεγαλύτερες προτάσεις
-Θέτει σύντομες ερωτήσεις
-Κατονομάζει οικεία αντικείμενα
-Επαναλαμβάνει τραγουδάκια
Αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό του λόγου του είναι ότι έχει εγωκεντρική διάθεση: Συνομιλεί με κάποιον και δε φαίνεται να παίρνει υπόψη του την ύπαρξη ακροατή. Θεωρεί ότι ο ακροατής μπορεί να βλέπει ή να γνωρίζει τα πράγματα που το ίδιο βλέπει ή γνωρίζει.

2.4 Ανάπτυξη της Προσωπικότητας
Υπάρχουν πολλές ατομικές διαφορές που άπτονται της ιδιοσυγκρασίας του κάθε νηπίου για αυτό και το εύρος του τι είναι φυσιολογική συμπεριφορά είναι αρκετά μεγάλο, κάτι που θα πρέπει να γνωρίζουν και να αποδέχονται οι γονείς.
Σε αυτό το ηλικιακό φάσμα αναπτύσσεται η πρωτοβουλία και οπλισμένο με νέες γνωστικές ικανότητες το παιδί οδεύει προς την επίτευξη στόχων επιχειρώντας καινούρια πράγματα.
Μια ακόμα σημαντική κατάκτηση του νηπίου είναι η κατανόηση του φύλου στο οποίο ανήκει. Το παιδί αρχίζει να κατανοεί ότι το φύλο είναι σταθερό χαρακτηριστικό και υιοθετεί σιγά σιγά συμπεριφορές που ταιριάζουν με αυτή του την αντίληψη.

2.5 Ψυχοκοινωνική Ανάπτυξη
Η πλευρά των διαπροσωπικών σχέσεων σημειώνει αξιοσημείωτες αλλαγές. Ποσοτικές και ποιοτικές. Το νήπιο αρχίζει να προσκολλάται και σε άλλους ενήλικες αλλά και συνομηλίκους, σηματοδοτώντας έτσι τις πρώτες φιλίες, αρκετά όμως εύθραυστες και ασταθείς.
Στα 2 με 3 το παιχνίδι είναι κυρίως παράλληλο ενώ μετά τα 4 αποτελεί μια διαπροσωπική δραστηριότητα με συγκεκριμένους ρόλους και σκοπούς, γίνεται δηλ. Συνεργατικό.
Όσον αφορά τον ψυχοκοινωνικό τομέα ένα θέμα που τίθεται στις σχέσεις γονιών -παιδιών είναι οι περιορισμοί και η τιμωρία.
Τιμωρία=όχι δυσανάλογη με την ”παράβαση ” του παιδιού.
Κανόνες/περιορισμοί=όχι υπερβολικοί ,έτσι ώστε η τήρησή τους να είναι σχετικά εύκολη. Γονεϊκή τακτική=επισημαίνουν στο παιδί τις συνέπειες της πράξης του.
Δύο επίσης σημαντικά ορόσημα στην αναπτυξιακή πορεία των παιδιών αποτελεί η διακοπή της πιπίλας καθώς και η μετάβαση του παιδιού στο δικό του δωμάτιο.
ΧΡΗΣΗ ΠΙΠΙΛΑΣ: τα περισσότερα παιδιά μέχρι την ηλικία των 3 ετών σταματούν την χρήση της πιπίλας. Δεν είναι τυχαία η ηλικία αυτή, καθώς τότε περίπου έχει ολοκληρωθεί σημαντικά ένα μεγάλο μέρος της διαμόρφωσης της ομιλίας τους, έτσι και τα ίδια τα παιδιά προτιμούν να μιλούν παρά να έχουν την πιπίλα, κάτι που τα ευχαριστεί γιατί π.χ. χρησιμοποιούν την ομιλία για να μας καλούν, να ζητούν κάτι ή να εξασκούν τον λόγο τους. Οπότε εάν κάποιο παιδί περάσει την ηλικία των τριών πρέπει να παρέμβουμε εμείς και να σταματήσουμε τη χρήση της πιπίλας γιατί διαφορετικά δημιουργούνται διάφορα προβλήματα λόγου και ομιλίας.
ΑΛΛΑΓΗ ΥΠΝΟΔΩΜΑΤΙΟΥ (ΑΠΟ ΤΟ ΔΩΜΑΤΙΟ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΔΩΜΑΤΙΟ): σε γενικές γραμμές, και όταν δεν συντρέχουν ιδιαίτεροι λόγοι, ένα παιδί τυπικής ανάπτυξης μπορεί να αλλάξει υπνοδωμάτιο από το δωμάτιο των γονέων στο παιδικό, περίπου στην ηλικία του 1^ος έτους: ανάλογα την περίπτωση (εάν υπάρχουν άλλα παιδιά μικρότερα ή μεγαλύτερα σε ηλικία, εάν θηλάζει ακόμα ή όχι, κ.ά. κριτήρια), και όπου αυτό είναι εφικτό, συστήνεται να μην υπερβαίνει τα 2 έτη η διανυκτέρευση του παιδιού στο δωμάτιο των ενηλίκων, ενώ μπορεί αυτό να γίνει και νωρίτερα στη ζωή του παιδιού, ανάλογα με την επιθυμία των γονέων.
Η ύπαρξη ενός περιβάλλοντος πλούσιου σε ψυχοπνευματικά ερεθίσματα είναι σταθερά χρήσιμη για τη νοητική ανάπτυξη του παιδιού. Ακόμη σημαντικότερη, όμως, είναι η ποιότητα των σχέσεων του παιδιού με τους γονείς του, οι οποίοι θα πρέπει να ικανοποιούν τις συναισθηματικές του ανάγκες, να το αποδέχονται και να το φροντίζουν.
Λίγο πριν την αυγή της σχολικής ηλικίας το παιδί έχει κατακτήσει την επίγνωση του εαυτού του και της θέσης του στον κόσμο, αναπτύσσοντας πολυεπίπεδες δεξιότητες αλλά και  απολαμβάνει τη χρήση της φαντασίας του. Σε αυτά τα πρώτα χρόνια της ζωής του η οικογένεια αποτελεί τον βασικό άξονα για την επίτευξη αυτών των αναπτυξιακών στόχων που θα καθορίσουν την αυτοεικόνα και τη θέση του στην κοινωνία, έτοιμο να ανταποκριθεί στις όποιες προκλήσεις συναντήσει μεγαλώνοντας.

Σολωμού Κατερίνα
Ψυχολόγος – Παιδοψυχολόγος
Συνεργάτιδα του επιστημονικού κέντρου «Αγωγή»

• Έντονη και συχνή δυσφορία στην καθημερινότητα. Δυσκολία στη διαχείριση καταστάσεων που αφορούν την εύρυθμη λειτουργία των συνηθειών μας.
• Ύπαρξη ενός τραυματικού γεγονότος που δεν μπορούμε να σταματήσουμε να σκεφτόμαστε, με αποτέλεσμα να μας καθιστά δυσλειτουργικούς (απώλεια προσώπου, σοβαρή ασθένεια, ανεργία).
• Αντιμετώπιση επαναλαμβανόμενων σωματικών συμπτωμάτων( πονοκέφαλοι, πόνοι στο στομάχι κλπ), που δεν εξηγούνται ιατρικά.
• Χρήση ”ουσιών” για τη διαχείριση προβλημάτων (αλκοόλ, φαγητό, κάπνισμα, ναρκωτικές ουσίες).
• Δεν βρίσκουμε ανακούφιση και βοήθεια σε ό,τι κι αν έχουμε στραφεί μέχρι στιγμής όπως η οικογένεια , οι φίλοι ή και άλλες μεθόδους αυτοβοήθειας.
• Όταν το οικογενειακό/φιλικό περιβάλλον μας προτρέπει να επισκεφτούμε έναν ειδικό, καθώς πολλές φορές οι άλλοι γύρω μας αντιλαμβάνονται πιο καθαρά τη δυσκολία μας, ενώ εμείς αδυνατούμε.

Είναι σημαντικό να μη θεωρήσουμε το γεγονός, ότι απευθυνόμαστε σε κάποιον ειδικό, ως σημάδι προσωπικής αδυναμίας ή ανικανότητας, αλλά σαν δώρο στον εαυτό μας και κομμάτι προσφοράς στην προσωπική μας βελτίωση και εξέλιξη.
Όσο νωρίτερα αναζητήσουμε βοήθεια ειδικού, τόσο πιο άμεσα θα μετριαστεί το πρόβλημα και θα επέλθει ψυχική ανακούφιση και αυτοβελτίωση.

Σολωμού Κατερίνα
Ψυχολόγος – Παιδοψυχολόγος
Συνεργάτιδα του επιστημονικού κέντρου «αγωγή»