Τηλ. : 2111004545, 6983737705  |  Διεύθυνση : Βασιλέως Γεωργίου 11Α, Πειραιάς

Σχολικός εφοβισμός (Bullying)

Σχολικός εφοβισμός (Bullying)


 
Η ενδοσχολική βία και ο εκφοβισμός μέσα στο σχολικό πλαίσιο μεταξύ μαθητών έχει αρχίσει να γίνεται αντικείμενο προσοχής, συζήτησης και μελέτης τα τελευταία χρόνια. Στη χώρα μας έχει ευτυχώς αρχίσει να παίρνει μεγάλες δημοσιογραφικές αλλά και επιστημονικές διαστάσεις, και έχει αποδοθεί στα ελληνικά ως ΄΄σχολικός εκφοβισμός΄΄, μια μετάφραση που περιορίζει το φαινόμενο στο σχολικό περιβάλλον , κάτι που ερευνητικά δεν ισχύει.

Το φαινόμενο μελετήθηκε πρώτη φορά στη Νορβηγία και εμφανίστηκε σε πολλά επιστημονικά περιοδικά με τον όρο ”bulling” . Ο Olweus είναι εκείνος που όρισε ότι για να θεωρηθεί μια συμπεριφορά ως εκφοβισμός θα πρέπει να έχει τα εξής χαρακτηριστικά:

  • Να γίνεται συστηματικά (κατ’ επανάληψη)
  • Να γίνεται από πρόθεση
  • Να υπάρχει ανισορροπία δυνάμεων των εμπλεκομένων
  • Να έχει στόχο να πληγώσει κάποιον

Ο πιο ολοκληρωμένος ίσως ορισμός που μπορεί να δοθεί για να περιγράφει η ”ενδοσχολική βία”, ο ”εκφοβισμός” και η ”θυματοποίηση” είναι: η κατάσταση κατά την οποία ασκείται εσκεμμένη, απρόκλητη, συστηματική και επαναλαμβανόμενη βία και επιθετική συμπεριφορά με σκοπό την επιβολή, την καταδυνάστευση και την πρόκληση σωματικού και ψυχικού πόνου σε μαθητές από συμμαθητές τους, εντός και εκτός του σχολείου.(Ε.Ψ.Υ.Π.Ε.)
          Πριν χαρακτηρίσουμε μια συμπεριφορά ως bulling καλό θα ήταν να ξεκαθαρίσουμε τι δεν θεωρείται σχολικός εκφοβισμός: Όταν τα εμπλεκόμενα μέρη είναι ίσης και όχι άνισης δύναμης λόγω αριθμού, κοινωνικής θέσης, κουλτούρας, τότε μιλάμε για σύγκρουση ,ενδεχομένως και βίαιη, αλλά όχι για εκφοβιστική συμπεριφορά. Επίσης όταν παρατηρείται όμοια συναισθηματική αντίδραση, δηλαδή θυμός και από τις δύο πλευρές και όχι όπως στον εκφοβισμό όπου το παιδί-στόχος φοβάται και αδυνατεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Ακόμα μία σύγχυση που δημιουργείται από τα ίδια τα παιδιά είναι η περίπτωση του πειράγματος, όπου οι μαθητές αστειεύονται ο ένας με τον άλλο. Σε αυτές όμως τις περιπτώσεις θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η πλάκα συμβαίνει μεταξύ φίλων ενώ ο εκφοβισμός όχι καθώς και το ότι η πλάκα δεν περιλαμβάνει ένα παιδί που πονάει, φοβάται ή ντρέπεται, συναισθήματα που προκαλεί ο εκφοβισμός.
          Τα χαρακτηριστικά του σχολικού εκφοβισμού έχουν να κάνουν με την πρόθεση που έχει ο θύτης να βλάψει το θύμα με την κυριαρχική επιβολή του πάνω σε αυτό, με την έλλειψη δικαιολογίας για αυτή του τη συμπεριφορά, την επανάληψη αυτής και εντέλει την ικανοποίηση που λαμβάνει ο θύτης από την βλάβη που προκαλεί.
Γενικότερα το φαινόμενο της ενδοσχολικής βίας και του εκφοβισμού είναι σύνθετο και στην  εκδήλωσή του συμβάλλει η αλληλεπίδραση ατομικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Τα ατομικά χαρακτηριστικά των παιδιών, το οικογενειακό πλαίσιο στο οποίο μεγαλώνουν ,οι διάφορες πλευρές του σχολικού και κοινωνικού περιβάλλοντος αλλά και η προβολή της βίας από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης είναι συνισταμένες που προωθούν αντικοινωνικές συμπεριφορές.
Η ενδοσχολική βία εκδηλώνεται μεταξύ μαθητών και έχει τις εξής μορφές: σωματική, λεκτική, ψυχολογική και κοινωνική: χειρονομίες, σπρωξιές, ξυλοδαρμοί, φραστικές επιθέσεις, προσβολές, εκβιασμούς, καταστροφή προσωπικών αντικειμένων, σεξουαλική παρενόχληση, αποκλεισμός και απομόνωση από παρέες , ομαδικά παιχνίδια και κοινωνικές δραστηριότητες.
Τα στοιχεία διαφόρων ερευνών στην Ελλάδα δείχνουν ότι ένα 10%-15%  των μαθητών πέφτει θύμα διαφόρων μορφών βίας στο σχολικό περιβάλλον, με τα αγόρια να εμπλέκονται συνήθως σε περιστατικά σωματικής βίας σε σύγκριση με τα κορίτσια που περιορίζονται σε περιστατικά λεκτικής. Επίσης ο σχολικός εκφοβισμός ξεκινάει στις πρώτες τάξεις του δημοτικού, με κορύφωση την εφηβική ηλικία των 11-14 ετών, ενώ στο Λύκειο παρουσιάζεται σχετική ύφεση. Σοκαριστικά είναι τα στοιχεία του 2014 που τοποθετούν την Ελλάδα στην 4η θέση πανευρωπαϊκά στο σχολικό εκφοβισμό ανάμεσα σε 41 χώρες.
Είναι σημαντικό για τους γονείς να μπορούν να αντιληφθούν ότι το παιδί τους έχει πέσει θύμα σχολικού εκφοβισμού οδηγούμενοι από κάποιες ενδείξεις όπως η μειωμένη διάθεσή του ή και η άρνηση να πάει στο σχολείο αλλά και η απροσδόκητη μαθησιακή του πτώση που αποτυπώνεται στους βαθμούς του και τη σχολική του εικόνα. Επίσης η ξαφνική αλλαγή στη συμπεριφορά και τη διάθεσή του αλλά και η παρουσία ψυχοσωματικών προβλημάτων είναι ηχηρή ένδειξη ότι το παιδί ενδεχομένως να χρειάζεται άμεση βοήθεια και υποστήριξη.
Σε αυτή την περίπτωση ο γονιός πρέπει να μπορεί να αναπτύξει ανοιχτή επικοινωνία με το παιδί, να το διαβεβαιώσει ότι δεν ευθύνεται το ίδιο για ό,τι συμβαίνει, να του πει ότι τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν μόνο όταν σπάσει η σιωπή καθώς και να προτείνει στο παιδί πρακτικούς τρόπους αντιμετώπισης δύσκολων καταστάσεων. Σημαντικό για τα παιδιά είναι να γνωρίζουν ότι οι γονείς τους νοιάζονται και είναι εκεί για να τα ακούσουν και να τα προστατεύσουν ενώ αν χρειαστεί μπορούν να απευθυνθούν για συμβουλευτική σε κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας.
Πολύ σημαντική είναι και η συμμετοχή των εκπαιδευτικών στην προσπάθεια καταπολέμησης του φαινομένου, καθώς η επιμόρφωση τους για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση του προβλήματος μπορεί να χτυπήσει την ενδοσχολική βία στη ρίζα της. Από την πρώτη μέρα της σχολικής χρονιάς θα πρέπει να ενημερώνονται τα παιδιά ότι ο εκφοβισμός είναι ευθύνη όλων και δεν θα πρέπει να τον ανέχονται ή να τον ενθαρρύνουν, καθώς και να διδάσκονται τεχνικές διεκδικητικότητας και αυτοπεποίθησης.
Ιδανικότερα θα πρέπει να υπάρχει μια στενή συνεργασία μεταξύ των μαθητών , των εκπαιδευτικών και των γονέων προκειμένου να διασφαλιστεί ένα υγιές σχολικό περιβάλλον που θα προβάλει τη συνεργασία και την ενδυνάμωση των μαθητικών ομάδων με σκοπό την αντιμετώπιση φαινομένων βίας μέσω προγραμμάτων προαγωγής της ψυχικής υγείας των παιδιών.
Οι συνέπειες της ενδοσχολικής βίας και του εκφοβισμού στα παιδιά είναι σοβαρές και καθοριστικές για την ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη και εξέλιξη. Για τον λόγω αυτό η συστηματική πρόληψη και η κατάλληλη αντιμετώπιση κάθε μορφής βίας μέσα στο σχολικό περιβάλλον είναι ζωτικής σημασίας. Ένα σταθερό και ασφαλές σχολείο δεν είναι πολυτέλεια αλλά αναφαίρετο δικαίωμα κάθε παιδιού και θα πρέπει να καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια , μέσω στοχευμένων ενεργειών, να το προσφέρουμε απλόχερα. Μόνο με αυτό τον τρόπο θα συμβάλουμε ώστε το φαινόμενο της ενδοσχολικής βίας να αποτελεί μέρος της βιβλιογραφίας και όχι της καθημερινής πραγματικότητας των παιδιών μας.
 
Κατερίνα Σολωμού
Ψυχολόγος- Παιδοψυχολόγος
Συνεργάτιδα του επιστημονικού κέντρου «Αγωγή»